Đó là sông Trà Bồng nằm
phía cực bắc của tỉnh Quảng Ngãi, phát nguyên từ những dãy núi cao giữa
Trường Sơn của huyện Trà Bồng, qua nhiều thác ghềnh rồi xuôi ra cửa Sa
Cần, hòa nước vào biển Đông.
Sông Trà Bồng chảy ngang qua thị trấn Châu Ổ (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) trên quốc lộ 1A với cây cầu dài mang tên sông. Đứng trên cầu ngắm phố phường, ngắm trời mây soi hình tỏ rõ bên “nước gương trong” của “con sông xanh biếc” thật đẹp đẽ, trữ tình. Không cần phải ngồi ghe máy, từ Châu Ổ tôi dong xe đến vùng hạ lưu giáp cửa biển.
Cổ tích mới bên sông
Bên đường xuyên Á
Ngược lên thị trấn Châu Ổ, tôi dừng lại bên đoạn sông rộng kề ngôi chợ lớn. Theo lời những cư dân lớn tuổi, đoạn sông này có tên là bến Bà Thủ. Thời trước, ghe bầu của thương nhân từ cù lao Ré (đảo Lý Sơn) và các nơi cập bến này mỗi ngày, chở đến hải sản, đá vôi và mua hàng thổ sản đem đi.
Gọi là bến nhưng đây chính là cảng thương mại trên sông Trà Bồng. Việc giao thương ở bến Bà Thủ thuận lợi, phát đạt là nhờ ghe nhỏ có thể lưu thông từ đây lên đến bến sông bên chợ Trà Bồng - thị tứ của châu (và sau trở thành huyện) Trà Bồng, là một vùng rừng núi rộng lớn, nơi bắt nguồn của sông Trà Bồng.
Ngay tại bến Bà Thủ lại có một đoạn sông đào chừng vài trăm mét nối với làng gốm nổi tiếng Mỹ Thiện. “Thời ông nội tui, nhiều ghe buôn từ bến Bà Thủ đi đến tận Hải Phòng, Trung Quốc. Các ghe buôn ở đây đưa đi các loại thổ sản đường, quế, cau, chè, đồ gốm Mỹ Thiện. Ông nội tui với một số chủ ghe khác ở đây đưa hàng sang bán tận Trung Quốc” - ông Lâm Dũ Xênh ở chợ Châu Ổ kể. Và Châu Ổ ngày nay phồn thịnh một phần cũng từ nền móng kinh doanh của cư dân ngày trước.
Rời bến cũ tôi lại lên xe “tây tiến” - đến phía thượng nguồn dòng Trà Bồng. Giao với quốc lộ 1A ở ngã ba Trà Bồng ngay giữa thị trấn Châu Ổ, tỉnh lộ 622 chạy song song bờ hữu dòng sông. Đường bằng phẳng, sông êm xuôi, làng mạc trải ra thanh bình, yên ả. Những nà (bãi) đất đẫm phù sa trông mát mắt với bắp, mía cùng các loại cây hoa màu khác.
Chạy dài tiếp qua các xã phía tây huyện Bình Sơn, sông Trà Bồng là huyết mạch của vùng châu thổ cực bắc Quảng Ngãi. Bên cầu Ngọc Trì ở xã Bình Chương nhìn lên phía tả dòng sông ở hướng tây bắc là những cánh cung núi cực dài có hình răng cưa, mũi mác cao chạm mây.
Thị trấn Trà Xuân (của huyện Trà Bồng) như một đô thị dưới bóng Trường Sơn, chỉ cách bến Soi Dương bên hữu dòng sông chưa đầy cây số. Phố chợ thịnh đạt, là nơi giao thương của hàng vạn cư dân trong vùng. Nhiều cụ già ở đây cho rằng sông Trà Bồng một thời là cửa ngõ của một vùng núi rừng rộng lớn - xứ sở của người Cor bản địa. Ghe nhỏ của thương khách từ xuôi lên mang bán nhu yếu phẩm cho vùng cao, rồi lại mua quế, cau, chè, trầu, mật ong chở đi.
“Thời Pháp thuộc hàng buôn bán ở đây toàn chuyển theo đường sông. Từ đây ghe nhỏ chở hàng lâm - thổ sản về các bến Châu Ổ, Sa Cần, rồi từ đó ghe bầu đưa đi các nơi, đến cả Trung Quốc, Hong Kong. Cái bến sông nơi núi cao này coi vậy chứ vươn ra nhiều nơi lắm đó” - cụ Hàng Chương Phong, 91 tuổi, kể.
Tách tỉnh lộ 622, tôi theo đường Trà Bồng - Trà My để đến nơi đầu nguồn dòng Trà Bồng. Những kho vựa của các chủ buôn bên đường ở các xã Trà Sơn, Trà Thủy chất đầy cau, quế. Vườn rẫy của người Cor ở hai bên lũng núi cũng rập rờn màu xanh của cau, quế. Trà Bồng là đất quế của Quảng Ngãi giáp với đất quế Trà My của Quảng Nam.
Con đường nối hai vùng quế nổi tiếng này hoàn thành hồi năm 2011, được xây dựng lại từ đường Lệ Xuân cũ vốn được bà Trần Lệ Xuân - phu nhân của ông cố vấn Ngô Đình Nhu, cho khai mở hồi năm 1960. Sông Trà Bồng bắt nguồn từ những dãy núi cao ở xã Trà Hiệp - cách thị trấn Trà Xuân chừng 20 cây số, chạy song song theo đường Trà Bồng - Trà My suốt từ Trà Hiệp đến thị trấn Trà Xuân.
Từ những đỉnh núi cao nơi thượng nguồn Trà Bồng, phóng mắt nhìn có thể thấy vùng sông - biển giao nhau. Cửa Sa Cần của sông Trà Bồng nay tiếp giáp với cảng mới Dung Quất. Còn con đường nối khu công nghiệp - cảng - nhà máy lọc dầu Dung Quất vào tỉnh lộ 622 lại nối tiếp vào đường Trà My - Trà Bồng, rồi nối vào đường Nam Quảng Nam để đến cửa khẩu Bờ Y ở huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum, nơi giáp giới giữa ba nước Việt - Campuchia - Lào.
Và đoạn đường nối khu Dung Quất vào đường Nam Quảng Nam được gọi là đường xuyên Á. Một số thương lái cá ở làng Đông Yên cho rằng nay họ chuyển cá đi theo đường xuyên Á, “thẳng băng” đến một số tỉnh của Tây nguyên, gần hơn so với những con đường cũ. Một số người cũng đang toan tính đưa nguồn cá biển ở đây đến thị trường các nước bạn Lào, Campuchia qua cửa khẩu Bờ Y.
Những bến cảng, những con đường mới bên dòng Trà Bồng làm “con sông quê hương” của nhà thơ Tế Hanh lớn thêm lên, vươn ra xa hơn. “Mảnh hồn làng” của những làng chài nơi cuối dòng Trà Bồng giờ có lẽ to hơn, vượt xa những “cánh buồm trương” khi ngư dân quê ông nay không chỉ ra khơi xa thật xa mà còn làm cuộc “tây tiến” thật ngoạn mục, chuyển “những con cá tươi ngon thân bạc trắng” đến những vùng đất phía tây xa tận nơi biên ải.
Sông Trà Bồng chảy ngang qua thị trấn Châu Ổ (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) trên quốc lộ 1A với cây cầu dài mang tên sông. Đứng trên cầu ngắm phố phường, ngắm trời mây soi hình tỏ rõ bên “nước gương trong” của “con sông xanh biếc” thật đẹp đẽ, trữ tình. Không cần phải ngồi ghe máy, từ Châu Ổ tôi dong xe đến vùng hạ lưu giáp cửa biển.
Cổ tích mới bên sông
Bên đường xuyên Á
Ngược lên thị trấn Châu Ổ, tôi dừng lại bên đoạn sông rộng kề ngôi chợ lớn. Theo lời những cư dân lớn tuổi, đoạn sông này có tên là bến Bà Thủ. Thời trước, ghe bầu của thương nhân từ cù lao Ré (đảo Lý Sơn) và các nơi cập bến này mỗi ngày, chở đến hải sản, đá vôi và mua hàng thổ sản đem đi.
Gọi là bến nhưng đây chính là cảng thương mại trên sông Trà Bồng. Việc giao thương ở bến Bà Thủ thuận lợi, phát đạt là nhờ ghe nhỏ có thể lưu thông từ đây lên đến bến sông bên chợ Trà Bồng - thị tứ của châu (và sau trở thành huyện) Trà Bồng, là một vùng rừng núi rộng lớn, nơi bắt nguồn của sông Trà Bồng.
Ngay tại bến Bà Thủ lại có một đoạn sông đào chừng vài trăm mét nối với làng gốm nổi tiếng Mỹ Thiện. “Thời ông nội tui, nhiều ghe buôn từ bến Bà Thủ đi đến tận Hải Phòng, Trung Quốc. Các ghe buôn ở đây đưa đi các loại thổ sản đường, quế, cau, chè, đồ gốm Mỹ Thiện. Ông nội tui với một số chủ ghe khác ở đây đưa hàng sang bán tận Trung Quốc” - ông Lâm Dũ Xênh ở chợ Châu Ổ kể. Và Châu Ổ ngày nay phồn thịnh một phần cũng từ nền móng kinh doanh của cư dân ngày trước.
Rời bến cũ tôi lại lên xe “tây tiến” - đến phía thượng nguồn dòng Trà Bồng. Giao với quốc lộ 1A ở ngã ba Trà Bồng ngay giữa thị trấn Châu Ổ, tỉnh lộ 622 chạy song song bờ hữu dòng sông. Đường bằng phẳng, sông êm xuôi, làng mạc trải ra thanh bình, yên ả. Những nà (bãi) đất đẫm phù sa trông mát mắt với bắp, mía cùng các loại cây hoa màu khác.
Chạy dài tiếp qua các xã phía tây huyện Bình Sơn, sông Trà Bồng là huyết mạch của vùng châu thổ cực bắc Quảng Ngãi. Bên cầu Ngọc Trì ở xã Bình Chương nhìn lên phía tả dòng sông ở hướng tây bắc là những cánh cung núi cực dài có hình răng cưa, mũi mác cao chạm mây.
Thị trấn Trà Xuân (của huyện Trà Bồng) như một đô thị dưới bóng Trường Sơn, chỉ cách bến Soi Dương bên hữu dòng sông chưa đầy cây số. Phố chợ thịnh đạt, là nơi giao thương của hàng vạn cư dân trong vùng. Nhiều cụ già ở đây cho rằng sông Trà Bồng một thời là cửa ngõ của một vùng núi rừng rộng lớn - xứ sở của người Cor bản địa. Ghe nhỏ của thương khách từ xuôi lên mang bán nhu yếu phẩm cho vùng cao, rồi lại mua quế, cau, chè, trầu, mật ong chở đi.
“Thời Pháp thuộc hàng buôn bán ở đây toàn chuyển theo đường sông. Từ đây ghe nhỏ chở hàng lâm - thổ sản về các bến Châu Ổ, Sa Cần, rồi từ đó ghe bầu đưa đi các nơi, đến cả Trung Quốc, Hong Kong. Cái bến sông nơi núi cao này coi vậy chứ vươn ra nhiều nơi lắm đó” - cụ Hàng Chương Phong, 91 tuổi, kể.
Tách tỉnh lộ 622, tôi theo đường Trà Bồng - Trà My để đến nơi đầu nguồn dòng Trà Bồng. Những kho vựa của các chủ buôn bên đường ở các xã Trà Sơn, Trà Thủy chất đầy cau, quế. Vườn rẫy của người Cor ở hai bên lũng núi cũng rập rờn màu xanh của cau, quế. Trà Bồng là đất quế của Quảng Ngãi giáp với đất quế Trà My của Quảng Nam.
Con đường nối hai vùng quế nổi tiếng này hoàn thành hồi năm 2011, được xây dựng lại từ đường Lệ Xuân cũ vốn được bà Trần Lệ Xuân - phu nhân của ông cố vấn Ngô Đình Nhu, cho khai mở hồi năm 1960. Sông Trà Bồng bắt nguồn từ những dãy núi cao ở xã Trà Hiệp - cách thị trấn Trà Xuân chừng 20 cây số, chạy song song theo đường Trà Bồng - Trà My suốt từ Trà Hiệp đến thị trấn Trà Xuân.
Từ những đỉnh núi cao nơi thượng nguồn Trà Bồng, phóng mắt nhìn có thể thấy vùng sông - biển giao nhau. Cửa Sa Cần của sông Trà Bồng nay tiếp giáp với cảng mới Dung Quất. Còn con đường nối khu công nghiệp - cảng - nhà máy lọc dầu Dung Quất vào tỉnh lộ 622 lại nối tiếp vào đường Trà My - Trà Bồng, rồi nối vào đường Nam Quảng Nam để đến cửa khẩu Bờ Y ở huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum, nơi giáp giới giữa ba nước Việt - Campuchia - Lào.
Và đoạn đường nối khu Dung Quất vào đường Nam Quảng Nam được gọi là đường xuyên Á. Một số thương lái cá ở làng Đông Yên cho rằng nay họ chuyển cá đi theo đường xuyên Á, “thẳng băng” đến một số tỉnh của Tây nguyên, gần hơn so với những con đường cũ. Một số người cũng đang toan tính đưa nguồn cá biển ở đây đến thị trường các nước bạn Lào, Campuchia qua cửa khẩu Bờ Y.
Những bến cảng, những con đường mới bên dòng Trà Bồng làm “con sông quê hương” của nhà thơ Tế Hanh lớn thêm lên, vươn ra xa hơn. “Mảnh hồn làng” của những làng chài nơi cuối dòng Trà Bồng giờ có lẽ to hơn, vượt xa những “cánh buồm trương” khi ngư dân quê ông nay không chỉ ra khơi xa thật xa mà còn làm cuộc “tây tiến” thật ngoạn mục, chuyển “những con cá tươi ngon thân bạc trắng” đến những vùng đất phía tây xa tận nơi biên ải.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét